Kaedah Membunuh Maknawi (Law of Meaningicide): Deraikan, Pisahkan, Lenyekkan, dan Hapuskan Makna

 

8/26/2025

oleh Zaky Jaafar

(Penulisan berbantu AI)

Kematian Makna dalam hidup

Ada kematian yang kita perasan serta-merta — nafas yang terhenti, suara yang senyap, tubuh yang rebah. Tetapi ada juga kematian lain, lebih senyap dan licik, yang berlalu tanpa upacara. Kematian makna adalah salah satunya.

Kita merasainya dalam absurditi kecil kehidupan seharian. Seorang guru yang tidak lagi mengajar kerana nikmat membuka minda, tetapi kerana markah peperiksaan yang dituntut sistem. Seorang doktor yang lebih banyak melengkapkan borang daripada menggenggam tangan pesakit. Sebuah kerajaan yang meraikan statistik sementara keadilan terhuyung-hayang di bayang. Kita hidup dalam paradoks: tanda kemajuan bertambah, tetapi tujuan di belakangnya semakin reput.

Dunia moden ialah tanah perkuburan tujuan yang dilupakan. Kita mengejar gred, bukan ilmu; KDNK, bukan kesejahteraan; faktor impak, bukan hikmah. Kita membiak tedung untuk ganjaran lalu hairan mengapa jalanan menjadi lebih berbahaya daripada sebelumnya.

Ini bukan sekadar kesilapan atau ketidakcekapan. Ia adalah pola. Ia mempunyai ritma. Ia mempunyai tahap. Seperti sebuah drama tragis, kematian makna terungkap dalam babak: mula-mula retak menjadi serpihan, kemudian terputus dari sumbernya, dileperkan menjadi angka tunggal, dan akhirnya dihapuskan sama sekali.
Saya menamakan lintasan ini sebagai Hukum Pembunuhan Makna (Law of Meaningicide): pembunuhan makna secara sistematik apabila tujuan hidup diterjemahkan menjadi proksi.

Kisah Tedung dan Kematian Tujuan
Perumpamaan ini bermula di Delhi kolonial. Pentadbiran British, berdepan ancaman tedung yang berbahaya, mencipta rancangan yang kelihatan rasional dan bijak. Mereka mengumumkan ganjaran untuk setiap tedung mati.

Pada mulanya, rancangan itu berkesan. Bangkai ular menimbun, ganjaran dibayar, pegawai berpuas hati dengan penyelesaian pintar mereka. Tetapi tidak lama, kecerdikan manusia membalikkan dasar itu. Penduduk mula membiak tedung, membunuhnya untuk ganjaran, dan mengaut keuntungan. Apabila kerajaan menyedari helah itu, skim ini dibatalkan. Para pembiak, ditinggalkan dengan timbunan ular hidup yang tidak bernilai, melepaskannya ke jalanan. Hasilnya: lebih banyak tedung daripada sebelumnya.

Kegagalan yang terkenal ini dikenang sebagai Kesan Tedung (Cobra Effect). Namun di sebalik ironi itu tersimpan sesuatu yang lebih dalam. Ia menggambarkan bagaimana makna itu sendiri boleh mati berperingkat. Keselamatan awam, tujuan asal, bukan sekadar terjejas, tetapi diubah, dikosongkan, dan akhirnya dihapuskan. Tindakan membunuh ular kehilangan kaitannya dengan perlindungan. Ia retak dalam serpihan birokrasi, terputus dari sumbernya, dileperkan menjadi ukuran, dan akhirnya ditolak sebagai tidak bermakna.
Ini bukan sekadar kesilapan kolonial. Ia adalah cermin zaman kita.

Deraikan
Luka pertama kepada makna ialah perpecahan. Suatu keseluruhan hidup dipecahkan menjadi bahagian-bahagian, kononnya demi kecekapan atau kejelasan. Pembahagian kerja, pengkhususan, pengukuran — semuanya tampak rasional, tetapi setiap satunya memecah tujuan asal.

Di Delhi, keselamatan ialah keseluruhan. Tetapi ia retak menjadi tugas-tugas: membunuh ular, mengira bangkai, mengagihkan ganjaran. Kesatuan keselamatan hilang dalam serpihan pentadbiran.

Keretakan ini berakar daripada tanah intelektual modeniti. Francis Bacon, dalam Novum Organum (1620), mendesak manusia untuk “menyiksa alam” agar mengeluarkan rahsianya. Alam tidak lagi keseluruhan hidup, tetapi sumber untuk dibedah. René Descartes, dalam Discourse on Method (1637), menetapkan kaedah membahagi setiap kesulitan kepada bahagian-bahagian kecil. Semangat analitik ini melahirkan sains dan teknologi moden, tetapi juga meretakkan makna.

Pendidikan mencerminkan luka ini. “Pembelajaran” dahulu bererti tumbuh dalam kebijaksanaan dan akhlak. Hari ini ia terpecah kepada subjek, ​outcome, kredit, modul, peperiksaan. Setiap pecahan mudah diurus, mudah diukur, tetapi roh pembelajaran sebagai pengalaman hidup yang menyeluruh mula mengalir keluar.

Perpecahan bukanlah kematian makna sepenuhnya. Tetapi ia luka yang memulakan tumpahnya hayat makna.

Pisahkan
Daripada perpecahan lahirlah pemisahan. Bahagian-bahagian yang telah dipisah mula hanyut jauh daripada tujuannya. Tindakan diteruskan, tetapi denyut makna tidak lagi mengalir.
Di Delhi, membunuh tedung dahulu bermaksud keselamatan. Di bawah skim ganjaran, ia menjadi tujuan pada dirinya. Pembiak membunuh bukan untuk perlindungan tetapi untuk keuntungan. Pegawai mengira bukan untuk keselamatan tetapi untuk angka kuota. Amalan itu terputus dari sumbernya.

Di sinilah bayangan Max Weber muncul. Dalam Economy and Society (1922), beliau menggambarkan birokrasi moden sebagai “sangkar besi” — struktur di mana peraturan dan prosedur berjalan dengan momentum tanpa jiwa, tidak peduli kepada tujuan asal. Birokrasi, tulisnya, ialah “tanpa kebencian atau semangat, tanpa kasih atau keghairahan… sebuah mesin tanpa jiwa.” Dalam sistem sebegini, cara menjadi tujuan. Keadilan diringkaskan kepada penutupan kes, pengajaran kepada pentadbiran peperiksaan, tadbir urus kepada kertas kerja.
Kesihatan hari ini ialah contoh yang menusuk. Penyembuhan ialah tujuan. Namun penyembuhan terpecah menjadi ujian diagnostik, borang, kod bil. Tidak lama kemudian, semuanya terputus dari penjagaan. Doktor menghabiskan lebih banyak masa di hadapan skrin daripada bersama pesakit. Penderitaan pesakit — tujuan asal — terputus daripada fungsi sistem.

Keterputusan lebih daripada sekadar pelemahan. Ia adalah keretakan mutlak. Serpihan tidak lagi mengingat keseluruhan.

Penyetkan
Apabila amalan terputus daripada tujuan, tahap seterusnya ialah memenyetkan. Daripada serpihan yang banyak, hanya satu dipilih sebagai proksi tunggal, yan glain dilenyek, dipenyetkan. Kompleksiti diruntuhkan menjadi angka.

Di Delhi, keselamatan dileperkan menjadi kiraan bangkai. Jika angka meningkat, pegawai menyangka kejayaan. Namun angka itu tidak lagi sepadan dengan realiti; malah ia menyembunyikan sebaliknya.

Lenyekan makna ini adalah tanda tangan teknokrasi moden. Universiti meleperkan pembelajaran menjadi PNGK. Penyelidikan menjadi kiraan sitasi. Tadbir urus menjadi KPI. Ekonomi menjadi KDNK. Apa yang tidak boleh diukur dianggap tidak wujud.

Ahli ekonomi Charles Goodhart memberi amaran: “Apabila suatu ukuran dijadikan sasaran, ia berhenti menjadi ukuran yang baik.” Apabila bangkai ular dijadikan sasaran, ia berhenti mencerminkan keselamatan. Apabila PNGK dijadikan sasaran, ia berhenti mencerminkan pembelajaran.

Peleperan bukan sekadar penyederhanaan. Ia meratakan kewujudan. Kedalaman tujuan manusia dihimpit ke dalam sel hamparan. Sungai makna ditekan menjadi statistik.

Hapuskan
Tahap terakhir ialah penghapusan. Proksi tidak lagi sekadar meleperkan makna; ia menggantikannya, menghapuskan tujuan asal sepenuhnya.
Pada akhir skim tedung, tiada siapa peduli kepada keselamatan. Pembiak peduli keuntungan. Pegawai peduli angka. Sistem berjalan dengan logiknya sendiri. Keselamatan dilupakan, ditolak, malah diejek.

​Di sinilah wilayah Jean Baudrillard terbentang. Dalam Simulacra and Simulation (1981), beliau berhujah bahawa dalam zaman moden akhir, tanda tidak lagi merujuk realiti tetapi terapung dalam “hiperrealiti.” Bangkai bukan lagi tanda keselamatan; ia hanyalah tanda ganjaran. Gred bukan lagi tanda pembelajaran; ia menjadi pembelajaran itu sendiri. Angka KDNK bukan lagi tanda kemakmuran; ia menjadi kemakmuran.

Dalam tahap ini, menyebut tujuan asal menjadi bahan ketawa. Mengatakan pendidikan untuk kebijaksanaan kedengaran romantik. Mengatakan penyelidikan untuk kebenaran kedengaran naif. Mengatakan keadilan untuk keadilan kedengaran sentimental. Makna bukan sahaja mati. Ia dibunuh, dan jasadnya dipersendakan.
Inilah tahap akhir pembunuhan makna.

Pola Sejagat
Kesan Tedung bukan unik. Ia mendedahkan pola sejagat dalam institusi moden. Dalam pendidikan, pembelajaran retak menjadi modul, terputus dari rasa ingin tahu, dileperkan menjadi PNGK, dan akhirnya dihapuskan menjadi kejar sijil. Dalam penyelidikan, kebenaran retak menjadi disiplin, terputus dari penemuan, dileperkan menjadi sitasi, dan dihapuskan menjadi permainan metrik. Dalam tadbir urus, keadilan retak menjadi prosedur, terputus dari keadilan sebenar, dileperkan menjadi kadar penyelesaian, dan dihapuskan menjadi birokrasi. Dalam kesihatan, penyembuhan retak menjadi perkhidmatan, terputus dari penjagaan, dileperkan menjadi throughput, dan dihapuskan menjadi kelangsungan sistem. Dalam ekonomi, kesejahteraan retak menjadi sektor, terputus dari kebahagiaan, dileperkan menjadi KDNK, dan dihapuskan menjadi pertumbuhan tanpa akhir.

Dalam setiap kes, polanya sama. Keseluruhan mati dalam empat babak: retak, terputus, dileperkan, dihapuskan.

Mengapa Ini Penting
Ini lebih daripada permainan intelektual. Mengapa disebut “hukum”? Kerana ia bukan siri kebetulan. Ia kecenderungan struktur sistem moden. Di mana sahaja proksi menguasai, makna mula mati. Namun tidak seperti hukum fizik, hukum ini bukan takdir. Ia amaran. Menamakan penyakit adalah langkah pertama melawan; mendedahkannya ialah permulaan penentangan.

Guru mula berjuang apabila mereka enggan mengajar hanya untuk peperiksaan. Doktor berjuang apabila mereka duduk lebih lama bersama pesakit daripada di hadapan skrin. Sarjana berjuang apabila mereka menulis untuk kebenaran, bukan faktor impak. Hakim berjuang apabila mereka menegakkan keadilan di atas kuota. Setiap tindakan penentangan memutuskan lingkaran pembunuhan makna.

Penawar: Mengakar Semula Tujuan
Jika pembunuhan makna bermula dengan perpecahan, penawarnya ialah integrasi — memulihkan keseluruhan dalam amalan kita. Jika ia berlanjutan dengan keterputusan, penawarnya ialah penyambungan semula — mengikat semula setiap tugas kepada tujuan hidupnya. Jika ia mara melalui peleperan, penawarnya ialah kepelbagaian — menolak keruntuhan kompleksiti kepada satu ukuran. Jika ia berakhir dengan penghapusan, penawarnya ialah ingatan — berpegang teguh kepada tujuan asal dan enggan membiarkan proksi menghapuskannya.

Metrik boleh membimbing kita. Tetapi ia tidak boleh memerintah kita.

Kesimpulan: Menamakan Kematian
Kesan Tedung lebih daripada kegagalan dasar. Ia sebuah perumpamaan tentang kematian makna. Apa yang bermula sebagai tujuan hidup retak menjadi serpihan, terputus dari sumbernya, dileperkan menjadi ukuran, dan dihapuskan oleh proksinya.
Inilah hukum zaman kita: Hukum Pembunuhan Makna (Law of Meaningicide).

Menamakan hukum ini ialah permulaan untuk menentangnya. Menentang bererti menuntut semula keseluruhan, penyambungan, kepelbagaian, dan ingatan. Jika tidak, kita akan dapati diri kita, seperti British di Delhi, dikelilingi bukan oleh penyelesaian tetapi oleh tedung ciptaan kita sendiri.

​Dan apabila hari itu tiba, sejarah tidak akan ketawa dengan kepintaran kita. Ia akan meratap kehilangan makna kita.

Rujukan
Bacon, F. (1620). Novum Organum. London: John Bill.
Descartes, R. (1637). Discourse on Method. Leiden: Jan Maire.
Weber, M. (1922). Economy and Society. Tübingen: Mohr.
Goodhart, C. A. E. (1975). Problems of Monetary Management: The U.K. Experience. Papers in Monetary Economics.
Baudrillard, J. (1981). Simulacra and Simulation. Paris: Éditions Galilée.